Knip En Plak.
Hou jou hande elke maand besig.
Uitgawe 1 – Januarie 2026
Die Pioniershuis
Druk die bladsy met die uitknip-Pioniershuis uit. As jy ’n sterker model wil hê kan jy die bladsy op dun karton (byvoorbeeld ’n leë kitspap doos) plak. Wag tot die gom heeltemal droog is voor jy die dele begin uitknip. Koue lym werk beter as kleefstiffies, maar dan moet mens net geduldig wag dat die gom droog word voor mens met die volgende stap begin.
Stap 1: knip die dele vir die hoofhuis uit.
Stap 2: Plak die hoofhuis aanmekaar.
Stap 3: Knip die kombuis en vuurherd se dele uit.
Stap 4: Plak die dele van die kombuis aanmekaar.
Stap 5: Druk die dak van die kombuis deur die oop driehoek in die hoofhuis se dak wanneer jy die kombuis aan die hoofhuis vasplak.
Stap 6: Plak die vuurherd aan die kombuis vas.
Stap 7: Maak die buiteoond
En siedaar – jou huisie is klaar!
Uitgawe 2 – Februarie 2026
Mostert se Meul
Stap 1: Bou die toring
Plak die bouplanne (buiten die kapdak s’n) op karton en wag laat dit droog word. Papier is nie sterk genoeg vir hierdie model nie. Maak die kapdak uit papier sodat dit meer buigbaar is. Dit dra geen gewig nie en hoef dus nie so sterk soos die res van die model te wees nie.
Plak die toringdeksel aan die binneste rand van die boonste deel van die toring vas. Steek ‘n gaatjie met ‘n duimdrukker deur die merkie in die middel.
Stap 2: Bou die kap
Knip die kapdak uit (links) en plak dit vas (regs).
Knip volgende die kapvloer, die middelbalkstut en die kapstut uit. Sny ook dun sosatiestokkies vir die middelbalk (15 cm) en die kort spruitbalk (7.5 cm). Sny ‘n 8 cm lengte rondhout van 4 mm dik vir die bo-as. Druk ‘n duimspyker deur die middel van die kapvloer waar die merkie is.
Plak nou hierdie dele in die volgende orde vas:
Plak die middelbalk op die merkie van die middelbalkstut vas – wag dat dit droog word voor jy die middelbalkstut oor die stokkie vou en vasplak soos in die foto.
Vou en plak die kapstut aanmekaar vas en wag dat dit droog word voor jy die klein spruitbalk vasplak soos in die foto. Wanneer die gom droog is, plak die kapstut op die kapvloer bo-oor die duimspyker vas soos in die foto hieronder links. Wanneer die gom droog is, plak die kapdak aan die rand van die kapvloer vas soos in die foto hieronder regs.
Wenk: Maak gaatjies, eers met ‘n speld deur die middel van die swart kolletjies op die kapstut, dan gebruik jy die punt van ‘n sosatiestokke om dit groter te maak (maak seker jy bly presies in die middel van die kolletjie). Laastens kan jy ‘n potlood se punt gebruik om die gaatjies presies so groot soos die rondhout van die bo-as te maak. Druk nou die bo-as deur die gaatjies weerskante van die kapstut.
Stap 3: Bou die wiekkruis
Daar is verskeie moontlikhede wat jy met die bou van die wiekkruis kan kies. Eerstens moet jy besluit of jy jou wiekkruis met karton of sosatiestokkies wil versterk. As jy karton verkies {soos in die foto hierbo links) moet jy die wiekbouplan op karton plak en wag dat dit droog word voor jy dit uitknip. As jy slegs karton gaan gebruik moet jy nie die wit blokkie in die middel tussen die wieke uitknip nie. As jy jou wieke met stokkies gaan versterk (soos in die foto hierbo regs), kan jy die wiekkruis net so in papier gebruik en is die kartonversterking oorbodig.
Begin met die wiekkruis wat verskaf word – dit is hoe die wiekkruis van voor af sonder seile lyk. Maar onthou jou wiekkruis het ook ‘n agterkant – dus het ek vir jou ook die agteraansig van die wieke verskaf wat jy bo-oor die agterkant van jou wiekkruis kan plak. Nou het jy ook die keuse om jou wieke net so onopgeseil te los (soos in die foto hierbo regs) of om dit op te seil deur om die vooraansig van die opgeseilde wieke bo-oor die voorkant van jou wiekkruis te plak (soos in die foto hierbo links). Wenk: As jy stokkies vir die wieke gebruik, vyl of kerf die middelpunte, waar die stokkies van die wiekkruis oormekaar lê, tot op helfte van die stokkies se dikte uit, sodat jy hulle plat teenmekaar kan gom.
Stap 4: Bou die kruiwerk
Sny of saag die volgende lengtes uit die dunsosatiestokkies:9 cm vir die stertbalk, 2 x 13 cm lengtes virdie lang steunbalke en 2 x 6 cm vir die kort steunbalke.
Wenk: Gebruik wasgoedpennetjies om alles in plek te hou tot die gom droog is. As alles droog is, druk ‘n duimspyker deur die onderste deel van die stertbalk om die kruiwiel te verteenwoordig.
Maak ‘n gaatjie met die kopspeld deur die middelpunt waar die stokkies van die wiekkruis oorkruis lê. Maak ‘n gaatjie deur die voorkant van die bo-as met die kopspeld. Steek die wiekkruis met die speld aan die bo-as vas.
Wenk: knip die punt van die kopspeld met ‘n tang se snykant af. Dit laat ‘n beitelvormige punt wat jy soos ‘n miniatuur boortjie kan gebruik om die gaatjie in die middel van die wiekkruis effens groter te maak as die gaatjie in die bo-as. Dit sal verseker dat jou wiekkruis vry rondom die speld draai terwyl dit stewig met die speld in die bo-as gevestig bly.
En siedaar – jou Mostert se meul is klaar!
Uitgawe 3 – Maart 2026
KNIP EN PLAK
Maak ‘n Britse blokhuis
Hierbo is een van die twee blokhuise wat mens by Burgersdorp in die Kaap kan sien. Die papiermodel is op hierdie blokhuis geskoei.
Om ‘n sterker model te maak kan jy die bouplan op ‘n stuk ligte karton (soos die tipe waarin kitspap verpak word) plak. Wag dat die gom droog word voordat jy die dele begin uitknip.
Knip al die stukke uit.
Vou al die dele en plak die vuurhoutjies in hul posisies vas. Die vuurhoutjies moet 11 mm bo die rand van die muur uitsteek. Laat alles net so staan vir ongeveer ‘n uur sodat die gom droogword.
Plak volgende die uitkykbalkonne vas en smeer gom op die punte van die vuurhoutjies en die flappies van die uitkykbalkonne se dakke. Jy kan nou ook jou Britse soldaat binne een van die uitkykbalkonne vasplak
Plak die groot dak op die vuurhoutjies se punte vas. Die plat punte van die dak moet binne die uitkykbalkonne wees.
Plak volgende die skuinsdakkie aan die uitkykbalkonne vas, en siedaar – jou Britse blokhuis is klaar!
Uitgawe 4 – April 2026
KNIP EN PLAK
Maak ’n model van die Dromedaris
Model van die Dromedaris in die Kasteel in Kaapstad
Die Dromedaris was ‘n tipiese Hollandse fluit waarvan honderde in die 17de en 18de eeu deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie gebruik is. Dit is Amsterdam Skeepwerf in 1645, soos ander fluite as ‘n vragskip gebou.
Die Dromedaris was deur die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie van 1645 tot 1661 in gebruik en was nie Jan van Riebeeck se persoonlike skip waarmee hy rondgevaar het nie. ‘n Vloot skepe – die Dromedaris, Goede Hoop en Reijger – het op 24 Desember 1651 van Texel (Tessel) in Holland vertrek op pad na Kaap die Goeie Hoop en verder na Batavia toe. Jan van Riebeeck en sy bemanning het op 6 April 1652 by Kaap die Goeie Hoop aan wal gegaan om ‘n verversingspos vir die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie daar te vestig. Die vloot het op 25 Mei 1652 weer vertrek en op 22 Julie in Batavia aangekom.
Jan van Riebeeck en sy vrou, Maria de la Queillerie, het in Mei 1662 die Kaap verlaat en na Batavia aan boord van die skip Malacca gevaar. Jan van Riebeeck het sy loopbaan as amptenaar van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie in Batavia, die hoofstad van Hollands Oos Indië (Indonesië vandag) voortgesit. Jan van Riebeeck was nie ‘n Suid-Afrikaner nie – hy was ‘n Hollander wat vir die Oos-Indiese Kompanjie gewerk het. Niemand dra die van Van Riebeeck in Suid-Afrika nie. Talle van die bemanningslede wat oorspronklik saam met Van Riebeeck na die Kaap gekom het, het egter hier aangebly en permanente inwoners van die land geword.
Benodigdhede:
Kry rondhout van 5 mm en 3 mm dik.
Kry twee koeldrankdoppies vir die kraaineste.
Draad vir die anker.
Wasgoedpennetjies.
Supergom en koue lym.
Pratley’s putty om maste onder die dek vas te plak en stewigheid te gee.
Aanwysings:
Druk die papiermodel uit en plak alles, buiten die seile op dun karton.
Maak eerste die romp van die skip.
Sny met ‘n lemmetjie (wees versigtig) en ook net as jy wil, want dit is opsioneel – die kanonpoorte oop. Jy kan egter die kanonpoorte net so los of die kanonpoortluike bo-op die gedrukte kanonpoort plak.
Maak dan die skip se voorste en agterste dele.
Buig die flappies voor en agter op die romp rond en plak die voorste en agterste dele van die skip daaraan vas. Gebruik wasgoedpennetjies om dit vas te hou tot dit droog is.
Die anker maak jy van twee stukkies draad wat jy met supergom aanmekaarplak. Voor jy dit doen moet jy eers ‘n gaatjie in die houtjie wat jy vir die dwarsbalk van die anker wil gebruik, maak en dit oor die skag van die anker skuif.
Saag of sny die lope (15 mm lank) van die kanonne uit die 3 mm dik rondhout en verf dit swart en wag tot dit droog is. Vou die affuite van die kanonne en sit ‘n klein bolletjie Pratley’s putty in die middel en druk die loop daarop vas. Plak die kanonne by elke kanonpoort vas en plak die roeiboot op sy plek op die dek vas.
Maak die reëlings, trappies en stuur van die skip volgende.
Maak die maste van 5 mm dik rondhout
Maak ra’s en vlagpale van 3 mm dik rondhout
Hoofmas: 26 cm lank
Voormas: 24 cm lank
Besaanmas: 17 cm lank
Boegspriet: 15 cm lank plus 6.5 cm vertikale arm.
Maak ra’s van 3 mm dik rondhout. Elke ra moet ongeveer 5 mm verby die seile steek.
Die vlagpale moet 7 cm lank wees, buiten die hoofmas en agterkasteel se vlagplale wat 8.5 cm lank is.
Plak die boonste rand van die seile op die ra’s vas.
Plak die ra’s op die maste vas. Dit sal help as jy ‘n reghoekige kepie uithol in die middel van die ra en op die regte plek op die mas sodat jy ‘n beter plakplek kan skep sodat jou ra’s stewig aan die maste kan vaskleef. Buig die seile om dit te laat lyk asof die wind dit laat uitbol. Onthou dat die vlae vorentoe moet wapper.
Sny of boor ‘n gaatjie in die doppies en maak ‘n snit van die gat tot op die rand en druk dit oor die maste. Gebruik Pratley’s putty om dit vas te plak.
Druk die prent van die water uit en knip dit in twee A5 grootte stukke. Las dit sodat dit ‘n lang strook vorm vir ‘n realistiese voetstuk vir jou skip. En so is jou Dromedaris-model klaar!
Mens kan natuurlik aanhou en aanhou om die skip te verfyn om dit nog meer realisties te maak. Ek het juis die takelwerk nie ingesit nie want dit sal dae neem om dit behoorlik te doen. Hier is ‘n voorbeeld van hoe dit kan lyk – dit was deel van ‘n model van die Hollandse fluit wat my broer gebou het toe hy nog op skool was. Niks keer jou om dit ook te probeer nie.
