Wat is Beiteltjie.

Antenna is ‘n metaalstaaf, draad of stelsel wat elektromagnetiese golwe uitstraal of opvang vir radio en televisie seinverspreiding en ontvangs, selfone, Wi-Fi en satellietverbinding.

Appel en ‘n ei bedoel spotgoedkoop. Ei is ‘n Kaapse verwerking van ui.

Armsalige verwys na ’n toestand van uiterste armoede, ellende of gebrek.

Battery in hierdie uitgawe van Beiteltjie verwys na ’n toestel wat elektriese energie stoor en verskaf, gewoonlik deur chemiese reaksies binne een of meer elektrochemiese selle. Dit is wat jou selfoon, motor of ander toestelle laat werk wanneer hulle nie direk aan ’n eksterne kragbron gekoppel is nie.

Brandsolder is ‘n brandwerende plafon van klei of bakstene wat bo-oor ‘n riet, of plankplafon gelê is om die mense in die huis te beskerm wanneer die grasdak aan die brand raak. Dit kom algemeen in die ou Kaapse grasdakhuise voor.

Boeddhisme: ‘n religie wat in die 5de–4de eeu v.C. in Indië ontstaan het, waarna dit na Sri Lanka, China, Japan, Korea, Tibet en Suidoos Asië versprei het. Boeddhisme word gebaseer op die leer van Siddhartha Gautama (wat as die Boeddha, of te wel die “Verligte” beskou is). Die kern van Boeddhisme is die strewe na bevryding van lyding en die bereiking van verligting deur insig, etiese lewe en geestelike dissipline. Boeddhisme glo dat geeste bestaan maar nie aan ‘n almagige Skepper wat alles geskape het nie.

Depressie in hierdie uitgawe van Beiteltjie verwys na ‘n ekonomiese insakking wat ’n groot ernstige en langdurige afname in ekonomiese aktiwiteit, wat gewoonlik langer as drie jaar duur of wat aan ’n daling van minstens 10% in ’n land se bruto binnelandse produk (BBP) in een jaar gekenmerk word. Dit is baie erger as ’n resessie, met die Groot Depressie van die 1930’s as die bekendste voorbeeld. Miljoene mense verloor hul werk. Mense hou op spandeer en mense kan nie meer hulle skuld betaal nie. Daar is ‘n gepaardgaande afname in vervaardiging en produktiwiteit. Mense en besighede en selfs sekere banke raak bankrot, daar is nie geld vir onderhoud en nuwe ontwikkeling nie. Geldeenhede verloor waarde en daar is verminderde internasionale handel.

Diesel is ’n vloeibare petroleumdistillaat wat spesifiek ontwerp is vir gebruik in ’n dieselenjin, waar die brandstof deur kompressie-ontsteking ontbrand en nie deur ’n vonkprop nie. Dit word in vragmotors, skepe, treine en industriële toerusting gebruik.

‘n Dinamo is ’n toestel wat meganiese energie in elektriese energie omskakel deur middel van elektromagnetiese induksie. Dit was een van die eerste praktiese elektriese kragopwekkers wat in die 19de eeu ontwikkel is. Sien ook generator.

Edo Tydperk (1603 – 1867 n.C.), ook bekend as die Tokugawa-tydperk, was ’n era van langdurige vrede, politieke stabiliteit en kulturele bloei in Japan onder die bewind van die 9 Tokugawa-shogunaat. Dit het die laaste fase van tradisionele feodale Japan verteenwoordig, net voor die Meiji-hervorming. Regering: Tokugawa Ieyasu het in 1600 by die Slag van Sekigahara oorwin en in 1603 shogun geword. Die Tokugawa familie het vir meer as 250 jaar geheers. Samelewing: ’n Streng feodale orde met vier klasse: samurai, boere, ambagsmanne en handelaars. Sosiale mobiliteit was verbode. Ekonomie: Landbou en vervaardiging, het tot die opkoms van welvarende stede soos Edo (Tokyo) gelei. Buitelandse beleid: Die sakoku (isolasionistiese beleid) het Japan grotendeels van die buitewêreld afgesluit, met beperkte handel via Nagasaki met China, Korea en Nederland. Kultuur: Groot bloei van kuns, literatuur, teater (kabuki), en ukiyo-e houtsneekuns.

Eerste Wêreldoorlog (1914–1918) was ’n wêreldwye konflik wat ontstaan het ná die sluipmoord op aartshertog Franz Ferdinand van Oostenryk-Hongarye op 28 Junie 1914 in Sarajevo deur die Serwiese nasionalis Gavrilo Princip – ‘n lid van ‘n revolusionere beweging wat Serwië van Oostenryk-Hongarye wou bevry. ’n Kettingreaksie volg: OostenrykHongarye verklaar oorlog teen Serwië, Duitsland steun Oostenryk, Rusland steun Serwië, en binne weke was Europa in ’n totale oorlog betrokke. Uiteindelik veg Serwië, Rusland (tot 1917), Verenigde Koninkryk (Engeland), Frankryk, België, Italië, Japan, die Verenigde State en nog 19 lande – insluitend Suid-Afrika – teen Oostenryk-Hongarye, Duitsland, die Ottomaanse Ryk (Turkye) en Bulgarye. Dit het 9 miljoen soldate en 16 miljoen burgerlikes
se lewens geëis, en teen ‘n enorme ekonomiese koste van sowat $186 miljard toentetyd (3 triljoen Rand vandag), vernietiging van die finansiële stelsels in Europa en groot skade aan die omgewing en infrastruktuur. Die Eerste Wêreldoorlog lê die grondslag vir politieke onstabiliteit in Europa wat aanleiding gee tot die Tweede Wêreldoorlog.

Elektrisiteit is ‘n vorm van energie wat ontstaan uit die beweging of teenwoordigheid van elektriese ladings (soos elektrone en protone). Ons ken elektrisiteit as ‘n stroom van elektrone wat deur geleiers, soos koperdraad beweeg, wat energie aan toestelle soos ligte, stowe, yskaste, verwarmers, kommunikasietoestelle ens. verskaf.

Etnolinguistiese groep verwys na ‘n groep volke wat ‘n gemeenskaplike genetiese herkoms het en aan dieselfde taal en kulturele familie hoort.

Generator is ‘n masjien wat magnetiese velde gebruik om deur elektromagnetiese induksie elektrisiteit te skep. Binne die generator is ’n spoel met koperdraadwindings wat in ’n magnetiese veld, wat deur statiese magnete gevorm word, gedraai word, wat ’n elektriese stroom in die draad opwek.

Grondwater is die water wat onder die aardoppervlak voorkom. Wanneer dit reën syfer water deur die porieë en krake in grond en gesteentes. Grondwater loop by fonteine uit en is die bron van vleilande en riviere. Water wat in gruis, sand of rotse soos dolomiet of sand versamel word waterleiers of akwifere genoem. Mense pomp grondwater met behulp van windpompe uit om te gebruik.

Grootouers is ‘n ander woord vir oupas en oumas.

Hatsuzekku Fees is die viering van ’n baba se eerste seisoenale fees in Japan, wat ’n belangrike mylpaal is om gesondheid, groei en geluk vir die kind te wens. Vir meisies is dit op 3 Maart tydens die Momo no Sekku (Perskeblomfees), en vir seuns op 5 Mei tydens die Tango no Sekku (Seunsdag).

Induksie (in elektrisiteit en magnetisme) verwys na die opwekking van ’n elektriese stroom of spanning in ’n geleier as gevolg van ’n veranderende magnetiese veld. Dit is ’n kernbeginsel van elektromagnetisme wat deur Michael Faraday in die 1830’s ontdek is.

Kader in kommunistiese konteks beteken ’n ideologiese geslypte, lojale en voltydse revolusionêre of administrateur wat die kern van die party se struktuur vorm en die massa lei, mobiliseer en dissiplineer. Dit is nie net ’n gewone lid nie, maar iemand wat deur die party gekies, opgelei en geplaas word om die ideologie te dra en te implementeer.

Katamaran is ‘n seilboot wat twee rompe het wat met ‘n stewige raamwerk met of sonder ‘n platform daaroor verbind is. ‘n Katamaran het gewoonlik een seil, maar soms twee. Die Polinesiërs het oor die Stille Oseaan m.b.v. katamarans versprei.

Kernkragsentrale is ’n aanleg wat elektrisiteit opwek deur kernsplyting – die proses waarin swaar atoomkerne (soos uranium-235 of plutonium-239) in kleiner kerne verdeel word en groot hoeveelhede energie vrystel. Die kernsplyting word gebruik om water te verhit om stoom te vorm wat ‘n turbine draai, wat weer ‘n generator draai wat elektrisiteit opwek.

Komyntjie – ‘n oond met skoorsteen wat teenaan ‘n huis gebou is, met ‘n opening na binne.

Kragnetwerk is ‘n netwerk van kragsentrales, substasies en hoëspanningsdrade wat krag aan ‘n groot gebied voorsien.

Kragopwekker verwys na ‘n masjien wat elektrisiteit opwek. Hierdie tipe masjien het ‘n generator wat deur induksie elektrisiteit opwek. Die generator kan deur natuurlike kragte soos bewegende water of wind aangedryf word of deur ‘n brandstofgedrewe masjien soos ‘n stoomenjin (soos in meeste steenkool- of dieselgedrewe kragsentrales), kernkrag (soos in kernkragsentrales) of petrol- of dieselgedrewe motor (soos in kragopwekkers wat mense tuis of by winkels gebruik) wat die generator draai.

Kuriositeit verwys om na iets wat merkwaardig, vreemd, interessant of eiesoortig is te verwys. Dit is ’n leenwoord uit Frans (curiosité), oorspronklik uit Latyn (curiositas).

‘n Laboratorium is ’n spesiaal ingerigte ruimte of gebou waar wetenskaplike navorsing, eksperimente, metings en tegniese analises onder beheerde omstandighede uitgevoer word. Dit dien as ’n werkplek vir biologie, chemie, fisika, mediese wetenskappe en ander vakgebiede, en is noodsaaklik vir betroubare en herhaalbare resultate.

‘n Lutteltrap is die trappies teen een van die symure of agterste muur van die huis wat na die solder lei (luttel: woord van Nederlandse herkoms wat klein of mindere bedoel).

Maleisië is ’n land in Suidoos-Asië wat uit twee hoofdele bestaan: die Maleise Skiereiland (wes) en Oos-Maleisië op die Eiland Borneo. Godsdiens: Islam is die staatsgodsdiens, maar daar is ook groot Boeddhistiese, Christelike en Hindoe-gemeenskappe. Portugal, Holland en Brittanje het vir tye oor Maleisië geheers, hoofsaaklik om die Spesery-roete en handel in die Indiese Oseaan te beheer (sien Beiteltjie 1.2).

Maneuvreerbaar is ‘n woord wat uit Frans afgelei is wat amper dieselfde as “beweeglik” is, maar dit word algemeen gebruik om na die stuurbaarheid van ‘n voorwerp te verwys.

Maori is die inheemse Polinesiese volk en eerste bewoners van Nieu-Seeland, en hul taal, Te Reo Māori, speel steeds ’n kernrol in die land se kultuur en identiteit. Hulle voorsate het 11 meer as 1 000 jaar gelede vanaf ander Polinesiese Eilande na Nieu-Seeland gemigreer en het ’n ryk tradisie van mitologie, kuns, en sosiale organisasie ontwikkel.

Melanesië: Groot eilande soos Papua Nieu-Guinee, Vanuatu, Solomon-eilande, Fiji wat bewoon word deur mense wat van die suidelike eilande van Suid-Oos Asië oor duisende jare na hierdie eilande gemigreer het. Hulle is ‘n verskillende etnolinguistiese groep as die mense wat in Mikronesië en Polinesië bly.

Mikronesië is ’n substreek van Oseanië, noord van die ewenaar en oos van die Filippyne, bestaande uit sowat 2 000 klein eilande. Hulle is deel van die groot migrasie van mense wat van ongeveer 3000 jaar gelede uit Taiwan en Suid-Oos Asië gemigreer het en is verwant aan dieselfde etnolinguisitese groep as die Polinesiërs.

Militêr verwys na ’n georganiseerde gewapende mag wat ‘n land en sy belange teen eksterne bedreigings verdedig.

Mitologie is die verhale wat ’n volk, kultuur of godsdiens gebruik om die wêreld, die gode, die oorsprong van mense en natuurverskynsels te verduidelik. Dit is dus ’n stelsel van tradisionele stories wat dikwels bonatuurlike wesens, helde en skeppingsgebeure insluit.

Die Mogolryk is deur Babur ná sy oorwinning oor Sultan Ibrahim Lodi by die Eerste Slag van Panipat in 1526 gestig. Teen 1500 was Noord‑Indië deel van die Delhi‑sultanaat en verskeie plaaslike dinastieë, maar die opkoms van ’n nuwe ryk het later oor die grootste deel van die Indiese subkontinent geheers. Regering: ’n Moslem‑ monargie met ’n sterk sentrale administrasie, maar met ruimte vir plaaslike elites en nie‑Moslems in die burokratiese stelsel. Kultuur: ’n Mengsel van Persiese hoftradisies, Islamitiese bestuur, en Indiese kuns en argitektuur (bv. Taj Mahal, Fatehpur Sikri). Ekonomie: Gebaseer op landbou‑belasting en handel in tekstiele (veral Bengal se katoen en sy).

Die Nara Tydperk (710-794 n.C.) was ’n belangrike fase in Japan se geskiedenis waarin die land sy eerste permanente hoofstad, Heijō‑kyō (hedendaagse Nara), gevestig het en ’n sterk invloed van Chinese kultuur en Boeddhisme ervaar het. Dit was ’n tyd van politieke sentralisering, groot tempelbou en literêre skeppings wat die Japanese identiteit gevorm het.

‘n Natuurverskynsel is ’n gebeurtenis of verskynsel wat spontaan in die natuur voorkom, sonder dat dit deur mense veroorsaak word. Dit sluit tsunamis, aardbewings, storms, sneeu, son- en maanverduisterings, weerlig, noorder- en suiderligte ens. in.

Negentiende eeu is die manier wat mens na enige jaar tussen 1801 en 1900 verwys. Agtiende eeu sal na enige jaar tussen 1701 en 1800 verwys. Twintigste eeu is natuurlik dan enige jaar tussen 1901 en 2000. Dit klink nie reg nie, maar dit is hoe dit gedoen word. Oorlogsone is ‘n gebied waar oorlog gemaak word.

Papier is ’n dun, plat vel wat hoofsaaklik uit plantvesel (gewoonlik houtpulp en soms katoenvesels van verpulpte lap) gemaak word, en wat gebruik word om op te skryf, te druk of te verpak. Papier bestaan hoofsaaklik uit die sellulose afkomstig uit die plantweefsel.

Platteland verwys na die nie-stedelike dele van ‘n land. Die term is baie toepaslik vir die Vrystaat en groot dele van die Transvaal en groot dele van die Karoo waar die topografie maar redelik plat is, maar dikwels verwys mense bloot na nie-stedelike dele van die land.

Polinesiërs is ‘n etnolinguistiese groep wat die eilande van die sogenaamde Polinesiese Driehoek in die Stille Oseaan bewoon. Hulle het 3000-1000 jaar gelede, met behulp van katamarans van hulle tuisgebied Taiwan en Suidoos Asië verhuis en oor ‘n duisend eilande in die Stille Oseaan, vanaf Hawaii, tot Nieu Seeland, tot Paaseiland, gekoloniseer. Voor die koms van Europeërs, het hierdie gemeenskappe kontak met mekaar verloor, nie van
mekaar se bestaan (buiten vir naburige eilande) geweet of meer geweet waar hulle oorspronklik vandaan gekom het nie. In meeste gevalle het hulle ook die vermoë verloor om die reuse katamarans te bou waarmee hulle voorouers op die eilande aangekom het.

Radiokommunikasie verwys na wanneer mense met behulp van radiogolwe met mekaar kommunikeer. Dit word algemeen gebruik in lugvaart, seevaart en in ‘n oorlog of militêre oefeninge deur soldate. Burgerbandradio word op afgleë plekke, waar daar nie telefoonverbinding is nie, deur mense vir sekuriteitsredes gebruik.

Religieuse seremonies is seremonies of rituele wat ‘n sekere kulturele en filosofiese betekenis het wat met die geloof in die bonatuurlike te doen het.

’n Siter is ’n snaarinstrument met baie snare wat op ’n plat klankbord gespan is.

Steenkool is die koolstofryke oorblyfsels van plantmateriaal wat oor ‘n baie lang tydperk as deel van rotsformasies versteen. Dit word deur mense gebruik om masjiene, insluitende kragopwekkers, stoomenjins, metaalsmelterye en sementfabrieke se oonde te verhit, maar ook om geboue te verhit en in steenkooloonde kos mee gaar te maak. Allerlei produkte, insluitend plastiek, sintetiese rubber en sekere chemikalieë word uit steenkool vervaardig.

Sy kan na baie verskillende dinge verwys maar in hierdie uitgawe verwys ek na die proteïenoplossing wat die sy-mot Bombyx mori se ruspe (wat algemeen ‘n sywurm genoem word) afgeskei word. Die proteïenoplossing, wat deur die serikterium, ‘n spesiale speekselklier, afgeskei word, bevat twee proteïene: fibroïen (die sterk draad) en serisien (die gom wat dit bind). Die proteïene verhard in die lug om ‘n lang, baie sterk draad te vorm waaruit die kokon gebou word, sodat die ruspe daarbinne kan pupeer. Mense versamel die kokonne (met die papie daarbinne) en sit dit in warm water wat die serisien oplos, sodat die sydraad los kom wat dan versamel en opgerol word. Hierdie sydrade word dan geweef om sy te vorm wat vir allerlei dinge, soos klere, vlieërs en valskerms gebruik is.

Teiken is ‘n voorwerp wat meestal gemerk is om die sigbaarheid daarvan te verbeter waarna oor ‘n afstand geskiet word om te oefen of om wapens te toets. Dit kan ook na iets of iemand wat geteiken word verwys.

‘n Turbine is ’n masjien wat bewegende vloeistof of gas (soos stoom, water of lug) gebruik om ’n rotor met lemme te draai, en so met meganiese energie elektrisiteit opwek.

Die Tweede Anglo-Boereoorlog was ’n gewapende konflik van 11 Oktober 1899 tot 31 Mei 1902 tussen Groot Brittanje en die twee Boererepublieke — die Zuid-Afrikaansche Republiek (Transvaal) en die Oranje-Vrystaat. Dit het geëindig met ’n Britse oorwinning en die anneksasie van die republieke. Ongeveer 30 000 Boereplase word afgebrand, insluitende die huise en huisraad, vee is vrekgemaak en die landerye verbrand. Boervroue 13 en kinders is in oop veetrokke na konsentrasiekampe vervoer waar hulle in tente moes bly en waar 26 251 vroue en kinders, waarvan ongeveer 20 000 kinders onder 12 jaar was, van honger, siektes en blootstelling gesterf het. Tiene van duisende plaaswerkers (mans, vrouens en kinders) was ook deur die Britte gevange geneem en in aparte konsentrasiekampe gesit waar hulle ook in tiene van duisende omgekom het. Die oorlog het hoofsaaklik oor die oorname van die Witwatersrand-goudveld gegaan.

Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) was die grootste en dodelikste konflik in geskiedenis, waartydens 50–80 miljoen mense, meeste burgerlikes gesterf hets. Dit begin met NaziDuitsland se inval in Pole op 1 September 1939 en eindig ná die VSA atoombomme op Hiroshima en Nagasaki gooi wat Japan op 2 September 1945 tot totale oorgawe gedwing het. Verskeie faktore gee aanleiding tot die oorlog: Onopgeloste sosiopolitiese en ekonomiese sake na die afloop van die Eerste Wêreldoorlog, insluitende die onmoontlike groot skuldlas wat op Duitsland deur die oorwinnaars na die Eerste Wêreldoorlog afgedwing is om vir skadevergoeding te betaal, terwyl hulle Duitsland boikot. Die Groot Depressie wat volg het ekstremistiese nasionalistiese bewegings versterk. Fasistiese bewegings verskyn in Duitsland, Italië en Japan wat hulself die reg toeëien om hul grondgebied uit te brei. Japan verower Mantsjoerije (1931), Italië val Ethiopië binne (1935), Duitsland sluit Oostenryk by die groter Duitse Ryk (1938) in en val Oos Duitsland, wat na die Eerste Wêreldoorlog aan Pole as skadevergoeding gegee is, op 1 September 1939 binne om dit terug te vat. Brittanje verklaar oorlog teen Duitsland. Die Asmoonthede (Brittanje, Frankryk, VSA, Sowjetunie, China en hul bondgenote van talle ander lande, insluitende Suid-Afrika, veg teen Duitsland, Italië en Japan en hulle bondgenote. Ongeveer 19 miljoen soldate en tot 55 miljoen burgerlikes sterf. Koste: ±$1,000 miljard (ongeveer 100 triljoen Rand vandag). Groot dele van Eurasië moes herbou word, inlsuitende stede soos Dresden, Warskou, Nagasaki, Hiroshima.

‘n Valskermsoldaat is ’n soldaat wat met ’n valskerm uit ’n vliegtuig spring om vinnig en strategies in ’n gevegsones te land. Hulle vorm deel van lugmobiele of luglandingseenhede wat hul spoed en mobiliteit benut om die vyand te verras.

Vyf Dinastie PeriodeTydperk (907–960 n.C.) is ‘n tydperk van groot politieke onstabiliteit en versplintering na die val van die Tang-Dinastie. China het verdeel in ‘n noordelike magsblok wat deur die Vyf Dinastieë bestuur is, en die suide waaroor die Tien Koningkryke geheers het. Daar was groot politieke, sosiale en eknomoniese onstabileit in die noorde wat militêre heersers beheer het. Die koninkryke in die suide was stabiel en het kultureel en ekonomies
vooruitgegaan. Uiteindelik het Zhao Kuangyin, van die Song-dinastie, in 960 n.C. die suide en die noorde van China verenig.

Windenergieaanleg is ‘n ander woord vir windplaas.

‘n Windplaas is ‘n gebied waar daar ‘n groot hoeveelheid aaneengekoppelde windturbines opgerig is. Windplase verskaf elektrisiteit aan munisipaliteite of kragnetwerke.

‘n Windturbine is ’n masjien wat die kinetiese energie van bewegende lug (wind) omskakel na meganiese energie om elektrisiteit op te wek. Windturbines bestaan gewoonlik uit ‘n hoë toring met groot lemme gekoppel aan ‘n rotor wat deur die wind in die rondte gedraai word wat om die beurt ‘n generator draai wat elektrisiteit opwek. Talle aaneengekoppelde windturbines wek krag in windplase op om aan ‘n gebied of ‘n kragnetwerk krag te voorsien.