Amalgamasiebeteken die samevoeging van verskillende goed om ‘n groter meer komplekse eenheid te vorm. In die geval van goudherwinning verwys die amalgamasieproses na die oorspronklike metode om goud uit fyngemaalde erts te herwin deur om die goud met kwik te laat verbind om ’n “amalgam” te vorm. Die amalgam was later verhit om die kwik te laat verdamp en die suiwer goud agter te laat. Hierdie tegniek was algemeen in die 19de en vroeë 20ste eeu, maar is later met die sianiedproses vervang weens gesondheids- en omgewingsgevare.


Arabiesverwys na ‘n kultuur wat hoofsaaklik verbind word met Islam. Dit word gekenmerk aan ‘n spesifieke godsdiens, taal, skrif, kultuur en regstelsel.


Arabiese Peninsula is die landdeel wat tussen Afrika en die res van Eurasië geleë is. Dit word begrens deur die Rooi See, die Persiese Golf, die Arabiese See en die Middelandse See. Dit is grootliks woestynagtig vandag, maar was 9 000 – 4 000 jaar gelede die wieg van beskawing.


Babiloniërswas ’n antieke beskawing in Mesopotamië, met Babilon as hoofstad. Hulle was veral bekend vir koning Hammurabi se wette en hul bydraes tot wiskunde en sterrekunde. Hulle het ’n groot rol gespeel in die ontwikkeling van reg, kultuur en godsdiens in die Midde Ooste.


Bestaansboeris iemand wat net genoeg op sy plaas produseer om hom en sy gesin te onderhou. Bestaansboere dra weinig tot die ekonomie en voedselsekuriteit van ‘n streek by.


Chemiese presipitasie is ’n proses waar ’n opgeloste stof uit ’n vloeistof neerslaan en ’n vaste stof of presipitaat vorm. Dit gebeur wanneer die oplossing versadig raak of wanneer ’n chemiese reaksie ’n onsuiwer oplosbare verbinding skep.


Deltasvorm waar ’n rivier by sy monding stadig vloei en sedimente afset, gewoonlik in ’n see of meer. Die opgehoopte sand, slik en klei vorm ’n waaiervormige gebied wat dikwels vrugbaar en dus dig bevolk met landbougemeenskappe is. Bekende voorbeelde sluit die Nyl-delta en die Ganges-delta in.


Devaluasieis die afname in waarde van ’n land se geldeenheid teenoor ander geldeenhede. Dit kan doelbewus deur ’n regering of sentrale bank gedoen word om uitvoere goedkoper en meer mededingend te maak, maar dit maak invoere duurder en kan inflasie veroorsaak.


Dhowis ’n tradisionele seilboot wat al eeue lank in die Indiese Oseaan en langs die kus van Oos-Afrika en die Midde-Ooste gebruik word. Dit het ’n kenmerkende driehoekige seil en ’n smal, lang romp wat geskik is vir handel, visvang en seevaart. Dhows was belangrik in die Arabiese en Swahili-handelsnetwerke en het ’n groot rol gespeel in die verspreiding van goedere, mense en die Arabiese kultuur in die lande rondom die Indiese Oseaan.


Egiptenarewas die inwoners van antieke Egipte, ’n beskawing wat meer as 5 000 jaar gelede langs die Nylrivier ontstaan en ontwikkel het. Hulle is bekend vir hul monumentale bouwerke soos die piramides en tempels, hul gesofistikeerde godsdiens en hiërogliefskrif, asook hul bydraes tot wiskunde, geneeskunde en landbou. Hierdie beskawing het vir duisende jare ’n groot invloed gehad op die kultuur en geskiedenis van die Mediterreense en Nabye Ooste.


Ekspansionismeis ’n beleid of ideologie waar ’n staat of mag sy grondgebied, invloed of ekonomiese beheer wil uitbrei. Dit kan deur militêre verowering, kolonisasie, politieke oorheersing of ekonomiese uitbreiding plaasvind. Die doel is gewoonlik om meer hulpbronne, mag of strategiese voordeel te verkry.


Etnisiteitverwys na ’n sosiale kategorie waarin mense hulself en ander identifiseer op grond van gedeelde kulturele kenmerke soos taal, tradisies, godsdiens, geskiedenis en ’n gemeenskaplike oorsprong.


Fenisiërs(NIE Venesiërs NIE) was ’n antieke Semitiese volk wat 5 000 jaar gelede langs die kus van die hedendaagse Libanon, Sirië en Israel gewoon het. Hulle was uitmuntende seevaarders en handelaars wat die Middellandse See met skepe en kolonies verbind het. Hulle het mettertyd stede en kolonies rondom die Middelandse See gehad. Die Fenisiërs het die alfabet ontwikkel wat later die basis vir Hebreeuse, Arabiese, Griekse en Latynse skrif gevorm het. Hulle invloed het wyd gestrek deur handel, kultuur en tegnologie, ver buite hul oorspronklike klein tuisgebied.


Gautengis ‘n naam wat polities geïnspireer is en geen geografiese of etniese verband het nie, maar bloot volgens die stemgetalle wat mees voordelig vir die ANC is, ingedeel is. Dit is geografies die suidelike deel van die oorspronklike Transvaal.


Gedomestiseerde diere of makgemaakte diereis diere wat deur mense oor duisende jare heen vanuit hul wilde voorouerlike spesies getem en aangepas is om saam met hulle te leef en sekere funksies te verrig. Hulle word gebruik vir voedsel (bv. beeste, hoenders), arbeid (bv. perde, donkies) en beskerming (bv. honde). Deur selektiewe teling het mense sekere eienskappe van hierdie diere uitgekies wat hulle meer afhanklik van en nuttig vir mense maak.


Glasuuris ’n dun, glasagtige laag wat op ’n oppervlak aangebring word en na verhitting ’n harde, blink afwerking vorm. In keramiek dien dit om potte, bekers, koppies en borde te versier, maar ook waterdig te maak.


Geldwasseryis die proses waardeur geld wat onwettig verkry is deur verskeie transaksies en kanale geskuif word om dit te laat lyk asof dit uit ’n wettige bron kom. Die geld word deur komplekse transaksies geskuif om die oorsprong te verdoesel. Die gesteelde geld word deur middel van korrupte besighede na ander besighede of banke geskruif om uiteindelik met “skoon” geld in die vorm van salarisse, beleggings of uitbetalings van die bank of besighede vorendag te kom.


Goewerneuris ’n amptenaar wat die hoogste gesag in ’n gebied, provinsie of kolonie uitoefen namens ’n staat of regering. In die geval van ‘n kolonie word die gesag namens ‘n buitelandse regering uitgeoefen.


Graangewasseis kosspesies wat mense oor duisende jare uit wilde grasse veredel het. Die bekendstes, wat ook die grootste impak op die mens, sy gesondheid, verspreiding en geskiedenis gehad het, is koring, gars, hawer, sorghum, rys en mielies.


Hettietewas ’n Indo-Europese volk wat in Anatolië (hedendaagse Turkye) gewoon het en tussen 1650–1200 v.C. een van die magtigste ryke van die Bronstydperk geword het. Hulle het hul hoofstad by Hattusa gehad en was bekend vir hul militêre vaardigheid, veral met strydwaens, en vir die gebruik van yster.


Indo-Germaans of Indo-Europees verwys na ‘n antieke kultuur met ‘n taal wat aan al die tale wat strek van Indië in die ooste tot Germaanse streke in Europa. Hierdie tale sluit Sanskrit, Grieks, Latyn, Kelties, Germaans, Slawies en ander in.


Islamis in die 7de eeu n.C. deur die profeet Mohammed in Arabië gestig. Mohanned het die openbarings van Allah in die Koran opgeteken. Die vyf pilare van Islam is die geloofsbelydenis, gebed, aalmoese, vas en die pelgrimstog na Mekka. Islam is een van die grootste godsdienste ter wêreld, met meer as ’n miljard volgelinge in verskeie kulture en lande.


Kaapvaal Kraton is een van die oudste en mees stabiele stukke aardkors op aarde, gevorm tussen ongeveer 3,7 en 2,6 miljard jaar gelede en steeds ’n kern van Suid-Afrika se geologie. Dit is ’n groot Argeïese kraton wat die basis vorm van groot dele van Gauteng, Limpopo, Mpumalanga en KwaZulu-Natal.


Katoenis ’n natuurlike vesel wat uit die sade van die katoenplant (genus Gossypium) verkry word en is een van die belangrikste tekstielgewasse ter wêreld.


Keramiek of erdeware is voorwerpe wat uit klei en ander minerale gevorm word en dan deur verhitting, gewoonlik langs ‘n vuur of in ‘n oond, verhard word. Dit is die oudste materiaal wat deur die mens ontdek is en is gebruik vir kuns, gereedskap en boumateriaal.


Kratonis ‘n stabiele stuk van die aardkors wat vir miljarde jare reeds bestaan.


Koekepanneis sterk metaal waens met wiele wat op spore loop, wat met die hand deur mense gestoot word, waarmee erts in ‘n myn vervoer word. Die diep U-vormige bak van ‘n koekepan kan na die kant gekantel word om die erts uit te gooi. Sommige myne het klein elektries-aangedrewe lokomotiewe wat die koekepanne trek. Koekepanne word gebruik om die erts na die skagte te vervoer waarvandaan dit met die mynskaghysers na die oppervlakte gebring word. Die koekepanspore word teen ‘n helling gebou sodat die volgelaaide koekepanne, met behulp van swaartekrag, vanaf die goudrif na die mynskag sonder aandrywing kan beweeg. Die leë koekepanne word gewoonlik met die hand na die afbou, waar die myners erts uithaal, teruggestoot. Die woord koekepan is afgelei van die Afrikaanse woord vir ‘n diep pan waarin koek gebak word.


Konglomeraatis ’n sedimentêre gesteente wat bestaan uit afgeronde klaste (klippe, gruis of rolstene) wat deur ’n fynkorrelige matriks of sement aanmekaar gebind is.


Kolonieis ‘n land soos Suid-Afrika, of kontinent (soos Australië) wat deur ‘n volk van ‘n ander land soos Brittanje oorgeneem is en polities, ekonomies en kultureel by daardie land ingelyf is. Alhoewel van ons voorouers Hollands was, was die inwoners van Suid-Afrika nooit as Hollanders gesien nie. Die inwoners van die Kaap, wat van allerlei volke en kulture afgestam het, was nog minder lojaal teenoor Holland. Oorspronklik was die verversingspos aan die Kaap deur die VOC, wat ‘n Hollandse besigheid was, bestuur en nie die regering van Holland nie. Slegs toe die VOC bankrot geraak het en die regering van Holland hulle bestuur oorgeneem het, was Holland vir 4 jaar (1802-1806) in beheer van ‘n deel van die Wes Kaap voor die Britte dit finaal in 1806 oorgeneem het. Met ander woorde ‘n deel van die Wes Kaap was vir 4 jaar ‘n Hollandse kolonie, terwyl die Britte eers die Kaap toe die Boererepublieke Natalia, Oranje Vrystaat en Transvaal oorgeneem het en uiteindelik die Unie van Suid-Afrika vanaf 1795-1802 en 1806-1961 beheer het, met ander woorde Suid-Afrika was vir 162 jaar ‘n Britse kolonie.


Kolonialisis iemand soos Cecil John Rhodes wat alles in ‘n kolonie doen om sy vaderland te bevoordeel en die inheemse mense te onderdruk. Hy sien homself nie as ‘n inbooring van die kolonie nie, maar is daar om ryk te word en uiteindelik na sy vaderland terug te keer, nadat hy die kolonie geplunder het (ironies het Rhodes in Suid-Afrika gesterf voor hy na sy moederland kon terugkeer).


Koloniseeris wanneer ‘n regering van een land, ‘n ander land oorneem deur om van hulle mense in daardie land te vestig, sodat hulle die hulpbronne van daardie land vir hul eie gewin kan plunder. Die vreemde land se mense word onderdruk en in sommige gevalle selfs deur die koloniste verslaaf of deur volksmoord uitgewis.


Kultuuris dit wat mense doen. Dit sluit hul taal, kleredrag, gewoontes, religie, gereedskap, werkswyse, voeding, medisynes, opvoeding ens. in. Alle mense van alle tye het kultuur. Kultuur, soos taal, is wat mense van diere onderskei. Die eerste aanduiding van kultuur is die maak van steenwerktuie. Kultuur is dus ook dit wat die mens doen om die natuur te verander om daarin te kan oorleef.


Kwartsaaris ‘n kraak in ‘n rots waarlangs superverhitte silika-ryke water beweeg het. Kwartskristalle vorm in die kraak wanneer die water aan die einde van die hidrotermiese proses afkoel.


Maghrebis die streek in Noord-Afrika wat die Middelandse see aangrens wes van Egipte. Dit strek tot by die Atlantiese Oseaan en sluit Marokko, Algerië, Tunisië, Libië en Mauritanië in. Die Maghreb het ’n ryk geskiedenis van Berber- en Arabiese invloede en was ’n belangrike spilpunt vir handel en kultuur tussen Afrika, Europa en die Midde-Ooste.


Mapungubwe(1075-1220 n.C.) was die mees suidelike vesting van ‘n groot Arabiese handelsnetwerk wat regoor Afrika gestrek het en wat met hawestede op die Ooskus van Afrika verbind was. Die suidelike Arabiese handelsroete het vir ‘n gedeelte langs die Limpopo Rivier vanaf Mapungube tot by Chibuene aan die ooskus van die hedendaagse Mosambiek geloop. Die volk wat in Mapungubwe gewoon het was verwant aan die Shona-kutluurgroep wat van Zimbabwe af kom. Hulle het benewens deel van Suid-Afrika duskant die Limpopo, ook oor die suidelike deel van Zimbabwe geheers.


Mensehandelis sinoniem aan slawehandel. Mense was vir duisende jare deur ander gevang, vervoer, verkoop en gebruik. Sommige slawe het in harems opgeëindig, ander was vir swaar hande arbeid, mynwerkers, soldate of roeiers in galeiskepe aangewend en nog ander was vir hul vaardighede gebruik.


Metallurgieis die wetenskap wat handel oor die ontginning, verwerking en gebruik van metale. Dit sluit alles vanaf die verkryging van metale uit erts, tot die smelt en die giet daarvan in bruikbare produkte in, asook die tegnologie daaraan verbonde.


Meteorietis ‘n stuk ruimtepuin soos ‘n komeet of asteroïed wat op ‘n groter hemelliggaam soos ‘n ster, ‘n planeet of maan neerstort. ‘n Stuk ruimtepuin wat uit ys, metaal of klip of mengsels daarvan bestaan, word eerstens deur ‘n groter hemelliggaam se gravitasieveld aangetrek. Wanneer dit die oppervlakte van die groter hemelliggaam tref, word dit ‘n meteoriet genoem, al vergas die meteoriet dikwels op impak.


Miljardis ‘n duisend miljoen of te wel 1 000 000 000. Die Amerikaners noem dit ‘n billion. Maar ongelukkig is hulle nie die mees ingeligte mense op aarde nie. Hulle is heeltemal verkeerd, want ‘n biljoen is 1 000 000 000 000 – wat hulle ‘n trillion noem. Maar weereens is hulle verkeerd want ‘n triljoen is 1 000 000 000 000 000 000. Die woorde miljoen, biljoen en triljoen is deur die Franse uitgedink en dit bedoel letterlik meervoude van miljoen. Dus miljoen miljoen sal bi (twee) of te wel ‘n biljoen wees, en miljoen, miljoen, miljoen sal dan tri (drie) of te wel triljoen wees. Dus is Elon Musk in Europese terme eintlik nou eers ‘n biljoenêr en nie soos die Amerikaners dink, ‘n triljoenêr nie, want hy het maar net $ 1 100 000 000 000 – en voor dit was hy ‘n miljardêr.


Moddersteenis ’n fynkorrelige sedimentêre gesteente wat hoofsaaklik uit modder, kleiminerale en silt bestaan, en wat vorm wanneer modder of klei in waterige omgewings neergelê en later verhard.


Monsoenis ’n seisoenale windverskynsel wat veroorsaak word deur groot temperatuur- en drukverskille tussen land en see, wat afwisselende nat en droë seisoene deur die jaar veroorsaak. Dit is veral bekend in Suid- en Suidoos-Asië, waar die somermonsoen swaar reënval bring en die wintermonsoen droë toestande veroorsaak. Die woord is van die Arabies mausim, wat “seisoen” beteken, afgelei.


Mutapa(ook bekend as Monomotapa of Mwenemutapa) is ‘n koninkryk wat ontstaan het toe Nyatsimba Mutota, ‘n jagter van die Karanga-stam en sy volgelinge, na die ineenstorting van die Zimbabwe Koninkryk, noordwaarts gemigreer en hulself in die noorde van Zimbabwe gevestig het. Hulle het vanaf die middel van die 15de eeu tot die 17de eeu gefloreer danksy handel in goud en ivoor met die Portugese. Hulle het die noordelike handelsroete vanaf Mutapa, al langs die Zambesi Rivier tot by Angoche en Quimane op die ooskus van die hedendaagse Mosambiek beheer.


Mynbouis die proses waardeur mense minerale, metale of ander natuurlike hulpbronne soos sand of olie uit die aarde onttrek. Dit kan plaasvind op die oppervlak (oopgroefmynbou) of ondergronds (skag- of afbouontginning).


Oranje Vrystaat was ‘n Boererepubliek en later ‘n provinsie van die Unie van Suid-Afrika, en later die Republiek van Suid-Afrika. Na die oorname van die ANC was die naam na Vrystaat verander. Die Oranje van die oorspronklike naam is afgelei van die Oranjerivier wat na die Huis van Oranje deur die Hollandse ontdekkingsreisiger Robert Jacob Gordon in die 18de eeu vernoem is. Die Huis van Oranje was die verdedigers van Protestantisme in Holland en oranje is die kleur wat met Protestantisme verbind word.


Persewas ’n antieke Indo-Europese volk wat die Persiese Ryk (Achaemenidiese Ryk), in die gebied wat nou as Iran bekend staan, gestig het. Dit was een van die grootste en invloedrykste ryke van die antieke wêreld. Hulle was bekend vir hul administratiewe vaardigheid, indrukwekkende bouwerke. Hulle kultuur het ‘n groot invloed op die geskiedenis van Wes-Asië, Griekeland en die wêreld gehad.


Persiese Golf is die lang seebekken wat tussen die Arabiese Skiereiland en Iran lê. Dit is ’n verlenging van die Indiese Oseaan en verbind met die Golf van Oman deur die Straat van Hormuz.


Pirietis ’n yster-sulfied mineraal (FeS₂) wat dikwels as gekkegoud of klatergoud bekend staan, omdat dit amper soos goud lyk en ironies dikwels in dieselfde gesteentes as goud voorkom, maar bykans waardeloos is.


Puinis rommel wat gewoonlik uit rotse of boumateriaal bestaan. Dit verwys dikwels na die bourommel wat na ‘n aardbewing, vloed, ontploffing of brand oorgebly het.


Raffinaderyis ‘n aanleg waar rou materiale verwerk en gesuiwer word. Daar is verskillende tipes raffinaderye soos olie-raffinaderye waar ru-olie tot petrol, diesel, paraffien en ander brandstowwe verwerk word. By suiker-raffinaderye word rou suiker met baie onsuiwerhede tot wit, geel en bruinsuiker en molasse verwerk. In metaal raffinaderye word metale soos goud, silwer en koper gesuiwer, gesmelt en in stawe gegiet.


Sandsteenvorm oor miljoene jare wanneer sand onder druk en hoë temperatuur versteen.


Sedimentasieis die proses waartydens vaste deeltjies (sediment), wat in ’n vloeistof gesuspendeer is, onder die invloed van swaartekrag of ander kragte na die bodem van ‘n meer, of see, of vloedvlakte sak en daar neergeset word.


Segregasieis die skeiding van mense volgens ras, etnisiteit, geslag status, inkomste of geloof.


Sianiedis ’n chemiese verbinding wat die sianiedgroep (-CN) bevat. Dit is ‘n uiterste giftige verbinding wat die liggaam se vermoë om suurstof te gebruik, verhinder. Aangesien goud sterk chemies met sianied reageer, word sianied in goudontrekking gebruik.


Sindikaatis ‘n groep individue of organisasies wat saamwerk om ’n gemeenskaplike doel te bereik, dikwels op ’n gesamentlike finansiële of sake basis.


Sinklienis ’n geologiese struktuur wat ontstaan wanneer gesteentelae na onder toe buig of afwaarts vou om ‘n U vormige struktuur in die aardkors te vorm.


Sofalais die Arabiese naam vir Suidelike Afrika. Dit beteken “land van goud”.


Sub-Sahara Afrika is Afrika suid van die Sahara Woestyn. Dit is ‘n nuttige term om die verspreiding van plante, diere en mense te beskryf. Die Sahara Woestyn vorm ‘n geografiese hindernis wat die verspreiding van plante, diere en mense erg tot noord daarvan (die Maghreb) en suid daarvan (Sub-Sahara Afrika) beperk.


Sultanis ‘n Arabiese heerser wat politieke en godsdienstige beheer oor ‘n gebied uitoefen.


Sultanaatis soortgelyk aan koninkryk waar ‘n sultan soortgelyk aan ‘n koning is. Die sultanaat mag ‘n onderdeel van ‘n kalifaat wees met die kalief (‘n godsdienstige en politieke opperleier), soortgelyk aan ‘n keiser, aan die hoof daarvan.


Sumeriërswas een van die vroegste beskawings in die wêreld, wat in Mesopotamië (tussen die Tigris- en Eufraatriviere, hedendaagse Irak) 4 000 – 2 000 v.C. bestaan het. Hulle hoofstede was onder andere: Ur, Uruk en Lagash waar tiene van duisende mense gewoon het. Hulle was die eerste mense wat skrif (spykerskrif) en geskrewe dokumente op kleitablette ontwikkel het. Hulle was van die eerste mense waarvan ons weet wat wiskunde, sterrekunde, wetstelsels en stadsorganisasie ontwikkel het. Hulle ekonomie was op landbou, en spesifiek die verbouiing van gars en koring, gebasseer. Hulle was verantwoordelik vir tegnologiese deurbrake soos die ontdekking van die wiel, die ploeg en die verbetering van brons-tegnologie wat vir die vervaardiging van gereedskap en wapens gebruik is.


Suspensieis ’n heterogene mengsel waarin klein vaste deeltjies in ’n vloeistof of gas versprei is, maar nie daarin opgelos is nie.


Susterskerkeverwys na die drie tradisionele Afrikaanse gereformeerde kerke – die Nederduits Gereformeerde Kerk, die Nederduits Hervormde Kerk en die Gereformeerde Kerk van Suid-Afrika – wat dieselfde belydenisskrifte deel en ‘n gemeenskaplike oorsprong het.


Swaarmetaleis ’n groep metale wat gekenmerk word deur hul hoë digtheid, hoë atoommassa of atoomgetal, en wat dikwels toksies of skadelik kan wees vir mense en die omgewing wanneer dit in hoë konsentrasies voorkom.


Swahiliis ’n etniese en kulturele groep wat onder Bantoe-sprekende groepe langs die kus van Tanzanië, Kenia, Mosambiek en omliggende eilande ontwikkel het, na hul kontak met Arabiese ontdekkingsreisigers, jagters en handelaars wat hulle tot die Islam bekeer het. Die taal wat hulle gebruik wat ook as Swahili bekend staan, bestaan uit ‘n mengsel van Niger-Kongo Bantoe, Arabiese en tot ‘n mindere mate Persiese woorde. Die Swahili’s was deur die Arabiese handelaars aangewend om vir hulle goedere soos slawe, goud en ivoor uit die binneland van Afrika te bekom.


Transvaalis die geografiese gebied noord van die Vaalrivier en suid van die Limpopo, met die Lebomboberge in die ooste. Die gebied het so bekend gestaan in die 1830’s tot 1840’s Voortrekkertyd tot en met die totstandkoming van die Zuid-Afrikaanse Republiek (ZAR) in 1857. Na die Britse oorwinning van die ZAR in 1902 het dit weer as die Transvaal bekend gestaan en was so in die Unie van Suid-Afrika as ‘n provinsie ingelyf. Die streek het tot 1994 as die Transvaal Provinsie bekend gestaan. Nadat die ANC oorgeneem het, is die Transvaal vir politieke doeleindes in Gauteng, Limpopo, Mpumalanga en ‘n gedeelte van Noordwes verdeel.


Tsetsevliegis enigeen van die 22 vliegspesies wat tot die genus Glossina (superfamilie Hippoboscoidea) behoort. Hierdie vlieë is verantwoordelik vir die oordrag van die protosoïese parasiet Trypanosoma brucei in Sub Sahara Afrika en Arabië, waar dit slaapsiekte en nagana (slaapsiekte in vee) veroorsaak. Die Suid-Afrikaanse tsetsevlieë voed op vlakvarke, bosvarke, seekoeie, verskeie bokspesies en plaasdiere soos beeste en varke. Die Hippoboscoidea (tsetsevlieë, hertluisvlieë en vlêrmuisvlieë) is bekend daarvoor dat hulle aan ’n enkele reusemaaier, wat die moedervlieg met melk binne haar uterus voer, geboorte gee in plaas daarvan om honderde eiers soos ander vlieë te lê.


Veeteeltis die doelbewuste makmaak van diere vanuit wilde spesies vir menslike gebruik. Dit sluit in die versorging, voeding en teel van diere soos beeste, skape, bokke, varke en pluimvee om produkte soos vleis, melk, wol, leer en eiers te verkry. Dit is ’n belangrike tak van landbou wat voedsel, wol vir klere en been, vere en vet vir ander nywerhede voorsien.


Vredefort Koepel, ook bekend as die Vredefort Astrobleem of Impakstruktuur is die oorblyfsels van een van die grootste bekende meteorietimpakte op aarde. Die oorspronklike meteoriet impakkrater was tussen 160 en 300 km wyd met ‘n kraterrand van ten minstens 5 km hoog. Die meteoriet wat die impak veroorsaak het was ongeveer 10-15 km in deursneë en het die aarde teen ongeveer 10 km per sekonde (36 000 km per uur) getref. Die impak was so geweldig dat van die mantelmateriaal, 40 km onder die aardkors teruggebons het wat ‘n koepel, ongeveer 40 km hoog gevorm het. Na miljoene jare se verwering het die kraterrand wegverweer en is slegs die binneste deel van die terugbons-effek en die verwronge aardkors rondom heen sigbaar.


Witwatersrandis die geografiese gebied vanaf Nigel in die ooste tot by Randfontein in die weste. Die Witwatersrand se geologie word gekenmerk aan ‘n oranjekleurige kwartsietlaag wat ‘n lae rand vorm wat ongeveer 100 km van die ooste na die weste strek. Dit is die Orange Grove kwartsiet laag wat die onderste deel van die Witwatersrand Supergroep geologiese opeenvolging vorm. Dolomiet kom bo-op en aangrensend aan die Witwatersrand Supergroep voor. Daar is ‘n groot waterleier met miljarde liter water wat ondergronds in die dolomiet voorkom. Fonteine het in vervloë jare, voor mynbou, al langs die Witwatersrand ontspring waarvan die naam van die gebied afgelei is.


Witwatersrand Kom was ‘n laagliggende deel van die oerkors wat met seewater gevul was. Kwartsgruis, geronde piriet en klein swaarmetaal-korrels is vanaf hoërliggende brongebiede uitverweer en met riviere tot by die oersee vervoer en in deltas wat in die see uitgebou het, afgeset. Die modder, wat langer in suspensie gebly het, is verder deur die seewater vervoer en op die seebodem afgeset. Hierdie sedimentêre lae, wat in die Witwatersrand Kom afgeset is, staan as die Witwatersrand Supergroep bekend.


Zama-zama (Zulu vir “vat-‘n-kans”) is ‘n onwettige mynwerker in Suid-Afrika. Baie zama-zamas is bloot opportuniste wat deur die honderde verlate myne in Suid-Afrika rondsoek vir die oorblyfsels van die vorige mynboubedrywe. In Gauteng is die zama-zamas egter deel van groot misdaadsindikate wat deur oorsese entiteite beheer word. Die beheer van die verlate myne word deur swaar bewapende misdaadsindikate bestuur en alhoewel baie plaaslike mense in hierdie netwerk ingetrek word, word mense ook van die buurlande deur menshandelaars ingesmokkel. Hierdie zama-zamas word niks minder as die slawe van die misdaadsindikate nie en moet onder die gevaarlikste en haglikste omstandighede ondergronds werk. In baie gevalle bly hulle selfs vir maande ondergronds sonder om na die oppervlakte te kom. Baie sterf ondergronds weens ineenstortings en ander ellendes.


Zanjwas ’n benaming wat Middeleeuse Moslem-geograwe gebruik het vir die Bantoevolke van die Oos-Afrikaanse kus, veral die Swahili-kus, en het ook die gebied self aangedui. Die naam het aanleiding gegee tot plekname soos Zanzibar en die “See van Zanj”. Die woord is van die Persiese woord vir swart mense afgelei. Die Perse, was die eerste mense van buite Afrika wat swart mense as slawe gebruik het. Alhoewel zanj na swart mense in Persies verwys, het dit ook sinoniem met slawe en die plek van slawehandel geword.


Zimbabwe(1100-1550 nC) was oorspronklik ‘n vasalstaat van die Mapungube Koninkryk en het eers na die ondergang van Mapungubwe aan bewind gekom. Die Koninkryk van Zimbabwe het oor ‘n groter goudryke gebied as sy voorganger, Mapungubwe, geheers en het tot die grootste streeksmoontheid ontwikkel danksy die vraag na goud deur die Arabiese Ryk. Daar word gespekuleer dat die koninkryk van Zimbabwe ondergegaan het weens die uitputting van die goudreserwes, maar dit is onwaarskynlik want hul ondergang kan eerder met ineenstorting van die Arabiese handelsroete na die koms van die Portugese verbind word. Die sentrale Arabiese handelsroete het vanaf Groot Zimbabwe tot by die destydse hawestad Sofala (wat na Beira na die Portugese oorname herdoop is) op die ooskus gestrek.